Bugün cep telefonlarımıza saniyeler içinde düşen son dakika bildirimlerinin arkasında, asırlık bir mücadele ve kültür birikimi yatıyor. Samsun, sadece ticari veya siyasi bir merkez değil, aynı zamanda köklü bir basın şehri.Osmanlı’nın son döneminde, 1908 yılında atılan tohumlar, bugün onlarca haber sitesi ve dijital platformla dev bir çınara dönüştü. Samsun basın tarihinin tozlu sayfalarını araladığımızda, şehrin hafızasını oluşturan o ilk adımlarla karşılaşıyoruz.
İlk Ses: "Aks-ı Sadâ" ve "Doğru Sadâ"
Samsun’da basın kültürünün miladı 1908 yılı olarak kabul edilir. Bu tarih, şehrin ilk düzenli yayınlarının halkla buluştuğu yıldır. O dönemde aynı yıl içinde iki farklı gazete yayın hayatına girerek çok sesliliğin fitilini ateşledi.Aks-ı Sadâ (Anadolu Sadası): Samsun’un bilinen ilk düzenli gazetesi olarak tarihe geçti. Haftalık olarak yayımlanan gazete, halkın sorunlarını dile getirmeyi misyon edindi.Doğru Sadâ: Aks-ı Sadâ’dan bağımsız olarak, "Vicdan Sesleri" sloganıyla çıktı. Daha çok toplumsal ahlak ve fikir yazılarına odaklandı.O Dönem Gazete Çıkarmak Zordu
Bugün bir tıkla yayın yapmak mümkünken, 1908 Samsun'unda gazetecilik ciddi bir bürokrasi gerektiriyordu. Bir gazetenin basılabilmesi için sadece paranın olması yetmiyordu; sıkı devlet denetimi ve izin süreçleri vardı.Her yayın için Belediye ruhsatı, resmî kayıt, matbaa onayı ve sorumlu müdür bildirimi zorunluydu. Nitekim Aks-ı Sadâ’nın günümüze ulaşan nüshalarındaki "Belediye Ruhsati" mührü, bu zorlu sürecin en somut belgesidir.1908–1926 Arası Samsun Gazeteleri
Samsun’da kamuoyu oluşturulmasında en büyük paya sahip olan gazeteler, kronolojik olarak ve yayın politikalarıyla şöyle sıralanıyor:Aks-ı Sadâ (1908): Samsun’un ilk düzenli gazetesi. Halkın sorunlarını ve şehrin ihtiyaçlarını dile getiren öncü yayın.Doğru Sadâ (1908): Aks-ı Sadâ ile aynı yıl çıkan, "Vicdan Sesleri" sloganıyla ahlaki ve toplumsal konulara eğilen gazete.Ahâli (1917): Savaş yıllarının zorlu koşullarında yayınlanan, Milli Mücadele dönemine geçişte önemli rol oynayan gazete.Piyasa (1919): Ticaret şehri Samsun’un ekonomik nabzını tutan yayın.Haber (1923): Cumhuriyet’in ilanıyla aynı yıl yayın hayatına giren gazete.Güneş (1924): Cumhuriyet'in ilk yıllarındaki reformları ve gelişmeleri aktaran yayın.Canik (1924): Bölgesel haberlere ağırlık veren ve yerel gündemi belirleyen gazete.Samsun Vilayet Gazetesi (1926): Resmî ilanların ve devlet duyurularının yer aldığı, vilayet yönetiminin sesi olan yayın.Samsun’un İlk Sesi: Aks-ı Sadâ
II. Meşrutiyet’in ilanıyla birlikte Osmanlı’da basın üzerindeki baskılar kısmen gevşedi. Bu ortamda Samsun’da da ilk düzenli gazete yayımlandı.Aks-ı Sadâ, 15 Ağustos 1908 tarihli ilk sayısıyla okur karşısına çıktı.Gazete Haftalık yayımlanıyordu, “Anadolu’nun Sesi” sloganını kullanıyordu, Halkın sorunlarını gündeme taşıyordu, Kamu yararını önceleyen bir yayın çizgisi izliyordu Bu yönüyle Samsun’da modern gazeteciliğin öncüsü oldu. Gazetenin bir nüshası, dönemin parasıyla 20 para karşılığında satılıyordu. “Belediye Ruhsati No: 81/176” ibaresi, dönemin yerel yönetiminin basın faaliyetlerini yakından takip ettiğini ortaya koyuyor.“Aks-ı Sadâ, II. Meşrutiyet sonrasında 1908’de yayımlanmaya başlayan ve kaynaklarda Samsun’un ilk gazetesi olarak geçen yayındır. Basım işleri, Samsun’da 1887’de kurulan Matbaa-i (Avnizâde) Cemil üzerinden yürütülmüştür.”Şehrin Kültür Hazinesi: Mecmualar (Dergiler)
Gazeteler günlük olayları takip ederken, "Mecmua" adı verilen dergiler Samsun'un düşünce, sanat ve meslek hayatını besledi. İşte kategorilerine göre o dönemin unutulmaz dergileri:Eğitim ve Kültür MecmualarıŞems-ül Maarif: Eğitim dünyasına ışık tutan, öğretmen ve öğrencilere hitap eden yayın.Yeni Mekteb: Modern eğitim yöntemlerini ve okul hayatını konu alan dergi.Mektebli: Doğrudan öğrencilere yönelik hazırlanan, eğitici içeriklerin yer aldığı yayın.Ahâli Edebiyat: Şehrin şair ve yazarlarının eserlerini yayımladığı, edebiyat çevrelerinin buluşma noktası.Meslek ve Ticaret MecmualarıTicaret-i Umûmiye: Samsun liman ticareti ve genel ekonomik gidişat üzerine analizlerin yapıldığı dergi.Genç Eczacı: Sağlık ve ilaç sektöründeki gelişmeleri takip eden mesleki yayın.Eczacılar Mecmuası: Eczacılık mesleğinin sorunlarını ve bilimsel makaleleri içeren uzmanlık dergisi.Sosyal ve Dini MecmualarServet-i İslâm: Dini konuların işlendiği ve İslam kültürü üzerine yazıların yer aldığı mecmua.Hayât: Toplumsal yaşam, sağlık ve aile konularına değinen genel kültür dergisi.Samsun’da Hilâl: Kızılay (Hilal-i Ahmer) faaliyetleri ve sosyal yardımlaşma üzerine yayın yapan dergi.Basın Müzesi Gibi Şehir
Listelenen bu yayınlar, Samsun'un 100 yıl önce de ne kadar canlı bir sivil topluma ve okuma kültürüne sahip olduğunu gösteriyor. Gazeteler siyaseti ve sokağı, mecmualar ise zihni ve kültürü inşa ederek Milli Mücadele şehri Samsun'un kimliğini oluşturdu.1908 sonrası Samsun’da çıkan diğer yayınlardan örnekler (gazete/mecmua)Akademik bir derlemede, Aks-ı Sadâ’dan sonra Samsun yayın hayatına girenler arasında şunlar sayılıyor: Doğru Sadâ (1908), Fos (1911), Fırtına (1911), Cebel Cudi (1911), Samsun (1911), Işık (1918), Lâle (1919), Rehber (1919), Sihâm (1919), Samsun’da Hilâl (1920), Hayât (1920), Servet-i İslâm (1921), Ahâli Edebiyat (1922), Mektebli (1922), Çocuk Postası (1923), Yeni Mekteb (1923), Tenvir-i Efkâr (1923), Nefir (1923), Şark Yıldızı (1923), Haber (1923), Güneş (1924), Nur (1924), Canik/Samsun Vilâyet Gazetesi (1925), Biber (1925), Bafra (1925).Not: Bu uzun listede bazıları mecmua/dergi niteliğinde; bazıları ise gazete. Matbaalar: Şehrin Kültür Merkezleri
O yıllarda matbaalar, sadece mürekkep ve kağıdın buluştuğu ticarethaneler değildi. Matbaalar; aydınların bir araya geldiği, memleket meselelerinin tartışıldığı, fikirlerin olgunlaştığı kültür merkezleriydi.Gazetelerin yanı sıra "Mecmua" (Dergi) kültürü de bu dönemde gelişti. Eğitimden ticarete, sağlıktan dine kadar birçok alanda dergiler yayımlandı. "Şems-ül Maarif", "Ticaret-i Umûmiye" ve "Genç Eczacı" gibi yayınlar, Samsun’un entelektüel derinliğini ortaya koydu.20 Paradan Dijital Ekrana
1908’de bir nüshası 20 paraya satılan gazetelerden, bugün ücretsiz ve anlık dijital haberciliğe geçildi. Araçlar değişse de Samsun basınının 118 yıldır değişmeyen tek amacı var: Doğru bilgiyi halka ulaştırmak ve şehrin sesi olmak. 
